top of page

CÁCH MỜI GỌI TÌNH THƯƠNG KHI GIẬN DỮ

Updated: Mar 12

Bên trong mỗi chúng ta đã có sẵn hạt giống sân giận, nó nằm sâu bên dưới như những đợt sóng âm ỉ. Ta không hề hay biết, cứ thế tiếp nhận thêm năng lượng tiêu cực mỗi ngày, để rồi khi “lượng đủ chất thay đổi”, con sóng nhỏ biến thành cơn sóng thần tuôn ra một cách mạnh mẽ - cơn giận dữ xuất hiện. Ta lao ra gầm rú như con hổ đói khát giữa chốn rừng xanh, mọi lời nói, hành vi ngay lúc này không còn được kiểm soát. Biết mình sai, cảm thấy hối hận nhưng không thể làm gì, vì lúc ấy ta quên mất mình là ai. Vậy phải làm sao?


Blog 3 Gốc xin mời bạn cùng dành thời gian đọc thật kỹ, ngẫm thật lâu bài chia sẻ dưới đây để tìm ra câu trả lời nhé!




MỤC LỤC

5. Lời kết

Giận dữ là phản ứng tâm lý tự nhiên khi có bất như ý xảy đến với mình
Giận dữ là phản ứng tâm lý tự nhiên khi có bất như ý xảy đến với mình

1. Giận là gì? Các cấp độ của giận dữ dựa trên “bánh xe cảm xúc”

  • Giận là gì?

Theo đạo Bụt, 3 yếu tố ảnh hưởng xấu đến chúng ta là Tham, Sân và Si. Trong đó, Sân giận hay giận dữ là 1 trong 3 yếu tố mà Bụt dạy ta cần loại bỏ. Sân giận là tâm chối bỏ, đẩy đi, không chấp nhận với những điều bất như ý (không theo mong muốn). Ở mức cao hơn, cơn giận biến thành “sự phá huỷ” thì nó sẽ gây ra rất nhiều hệ luỵ đến nhân cách, công việc và các mối quan hệ xung quanh. Cho nên chúng ta thường sẽ có xu hướng né tránh khi nhắc đến cơn giận.


Tuy nhiên, dưới góc nhìn tâm lý thì giận dữ nằm trong 8 cảm xúc cơ bản “rất con người” đó là: giận dữ, mong đợi, vui vẻ, tin tưởng, sợ hãi, bất ngờ, buồn bã và chán ghét. Bởi vì nó là một phần trong mỗi chúng ta, vậy bạn chọn loại bỏ hay giữ lại?


Để đưa ra được câu trả lời chính xác, chúng ta sẽ cùng đi sâu hơn nữa vào gốc rễ của cơn giận nhé!

  • Các cấp độ giận dữ

Như đã nhắc ở trên về 8 loại cảm xúc - đây là công trình nghiên cứu của tiến sĩ tâm lý học người Mỹ Robert Plutchik. Ông đã sắp xếp cảm xúc thành vòng tròn theo 8 màu sắc khác nhau “Bánh xe cảm xúc”, mỗi nan hoa biểu hiện cho một trạng thái cảm xúc khác nhau của con người. Nhờ đó, ngay lúc này bạn có thể nhìn vào vòng tròn để biết cảm xúc mình đang như thế nào, ở mức độ ra sao.


Tuy nhiên, trong phạm vi chủ đề “Giận dữ”, chúng ta chỉ tập trung quan sát cánh hoa màu đỏ, nơi thể hiện các cấp độ của cơn giận. Chỉ riêng đối với cơn giận, cường độ tăng dần khi chúng ta dịch chuyển càng về gần trung tâm, và ngược lại cường độ giảm dần, màu sắc của cánh hoa cũng nhạt hay đậm dần tùy vào cường độ.


Bánh xe cảm xúc theo Tiến sĩ tâm lý học người Mỹ Robert Plutchik


Có 3 cấp độ của cơn giận

  • Bực bội: cảm giác tức tối, bực mình, khó chịu vì không vừa ý nhưng không thể hiện bằng hành động

  • Giận dữ: cảm giác rất giận, rất tức, thể hiện qua thái độ, vẻ mặt hoặc trạng thái, khiến người khác phải sợ.

  • Thịnh nộ: cơn giận lớn, rất dữ dội, được thể hiện qua hành động, vẻ mặt, lời nói, quát tháo khiến người khác phải khiếp sợ.

Nhận diện được mình có hạt giống sân giận, cảm nhận được mức độ cơn giận của mình ngay khi nó khởi lên là bước rất quan trọng trong tiến trình chuyển hóa. Đừng bỏ qua bước này, vì chỉ khi bạn thấy rõ cơn giận trong mình, bạn mới có thể tìm hiểu được nguyên nhân đến từ đâu.


2. Khởi nguồn của cơn giận

Bạn thức dậy muộn, quần áo chưa ủi, đồ ăn sáng chưa chuẩn bị, vội vã bạn lao tới công ty. Hôm nay lạ lắm, đường thì kẹt xe, đèn đỏ thì lâu hơn, tiệm bánh mì gần chỗ làm cũng bắt bạn chờ gần 15 phút.


Đang thưởng thức bữa sáng chưa xong thì email dí deadline dồn dập. Vứt ổ bánh mì sang bên, bạn lao vào xử lý các việc khẩn cấp để gửi kịp cho sếp. Chưa đầy 5 phút, bạn nhận được email phản hồi từ sếp chê trách thái độ làm việc của bạn, vì bạn đã phạm các lỗi cơ bản trong bản báo cáo. Lòng hậm hực, bạn bắt đầu và kết thúc một ngày làm việc không mấy vui vẻ. Trở về nhà, bụng đói meo nằm dài trên ghế sofa thì mẹ ở quê gọi.


Chưa kịp tỉnh táo, bạn đã nghe mẹ tuôn một tràng lời than thở về cách sinh hoạt, ăn uống. Như chạm trúng nỗi đau, bạn gào lên với mẹ một cách mất kiểm soát. Cũng tình huống tương tự, nhưng trong bối cảnh bạn đã kết hôn, thì người hứng chịu cơn giận giữ đó có thể là chồng / vợ, hay là con của bạn.


Bạn thấy đấy, cơn giận dữ không phải đến ngay lập tức, mà nó là quá trình tích tụ nhiều bực tức, khó chịu, đến khi “đủ số lượng” chạm vào đúng hạt giống sân giận bên trong, cơn giận dữ bùng phát.

Cùng tìm hiểu những yếu tố bên ngoài và bên trong làm trỗi dậy cơn giận dữ.


Khởi nguồn cơn giận từ bên ngoài

Mỗi ngày chúng ta tiếp nạp rất nhiều thứ bên ngoài vào thân và tâm, trong Đạo Bụt gọi là Đoàn thực, Xúc thực, Tư niệm thực và Thức thực.

  • Thức ăn vật lý nạp vào mỗi ngày - Đoàn thực

Thức ăn vật lý ngoài vai trò làm ta no bụng, cung cấp chất dinh dưỡng, nó còn cung cấp năng lượng tích cực hay tiêu cực tùy vào cách ta chọn.


Con vật được nuôi dưỡng trong điều kiện thiếu thốn, ngược đãi thì miếng thịt của nó cũng mang đầy sự sân hận, uất ức. Khi được chế biến, những chất độc đã ngấm sâu vào từng tế bào cũng sẽ đi vào cơ thể của bạn khi ăn, bạn tiếp nhận luôn phần tiêu cực đó.


Ngược lại, ăn rau củ quả, trái cây tươi mát được trồng với sự yêu thương, chăm bón cẩn thận từ người trồng, bạn nhận được nguồn năng lượng tích cực, tươi mát và thanh cao.


So sánh hai loại thực phẩm trên, bạn sẽ thấy rõ thực phẩm nào là nguyên nhân đem lại “tập khí” giận dữ đúng không. Một miếng nhỏ có thể làm bạn vui ngay lúc ăn, nhưng tích tụ nhiều năm tháng sẽ tạo ra nhiều chất độc bên trong bạn.


Hạt giống được chăm bón cẩn thận từ tình yêu thương của người trồng sẽ nhận được nguồn năng lượng tích cực và tươi mát
Hạt giống được chăm bón cẩn thận từ tình yêu thương của người trồng sẽ nhận được nguồn năng lượng tích cực và tươi mát

  • Tiếp xúc nguồn thông tin thông qua 5 giác quan - Xúc thực

Chúng ta tiếp nhận nguồn thông tin thông qua: nghe, nhìn, ngửi, nếm, xúc chạm. Nguồn thông tin có thể là báo chí, truyền hình, quảng cáo, sách, mạng xã hội, các mối quan hệ từ gia đình, đồng nghiệp…


Nếu ta chỉ thích theo dõi các tin tức “giật gân” như soi mói đời tư, khoe của, xu hướng độc hại… thì các giác quan sẽ tự thu nạp các thông tin này vào tâm trí rồi biến chúng thành chất độc. Lúc mới tiếp xúc ta tự tin cho rằng xem/nghe rồi sẽ quên ngay thôi, nhưng sự thật những nguồn thông tin nó vẫn ở đó, nó thấm vào chúng ta từng chút một.


Thêm vào đó, môi trường gia đình rất quan trọng đến việc hình thành nhân cách con người. Khi ta còn là những đứa trẻ, tâm trí ta như miếng bọt biển có thể thấm hút tất cả mọi thứ. Nếu cha mẹ luôn chứa đầy sự giận dữ, trách móc và hận thù thì khả năng rất cao chúng ta sẽ là những người lớn đầy giận dữ. Ngược lại, nếu cha mẹ đã nuông chiều trong điều kiện quá đầy đủ, thì sự giận dữ được sinh ra từ sự ích kỷ, từ việc không chấp nhận những điều trái ý mình.


Thêm nữa, tâm thức xã hội cho rằng giận dữ chính là bản năng tự vệ của con người, nhờ có giận dữ mà ta chứng tỏ uy quyền, là bậc bề trên để không ai có thể uy hiếp được. Chính lối suy nghĩ đó cũng tạo nên những cơn giận dữ trong ta.


Từ việc phân tích 2 loại thức ăn Đoàn Thực, Xúc Thực như trên, ta sẽ thấy tác động của nó đến tâm thức bên trong như thế nào. Khi thức ăn hay những thông tin độc hại tác động đến ta, chúng ta sẽ dành thời gian để nhớ, suy nghĩ - Tư niệm thực về nó, lâu dần nó chuyển hóa thành nhận thức - Thức thực. Từ cái bên ngoài nó biến thành cái bên trong, tạo ra thêm những hạt giống sân giận. Nếu không ý thức ngăn chặn từ đầu, ta sẽ vô thức nuôi dưỡng sự độc hại từ bên ngoài vào.


Khởi nguồn cơn giận ở bên trong

  • Khởi nguồn của cơn giận từ bên trong não bộ

Đầu tiên, chúng ta sẽ phân tích dựa trên thuyết ba bộ não con người MacLean

Xét về mặt khoa học, theo thuyết về ba bộ não con người được đề xuất bởi bác sĩ, nhà thần kinh học người Mỹ Paul MacLean. Bộ não của chúng ta chia ra làm 3 khu vực: Não bò sát, não thú và não người.


Não bò sát

Điều chỉnh các chức năng quan trọng về bản năng sinh tồn tự nhiên.


Não thú

Là trung tâm tạo ra những cảm xúc buồn, vui, giận dữ,... trong hệ thần kinh. Não thú có khả năng ghi nhớ các liên kết giữa nguyên nhân, kết quả đã xảy ra trong quá khứ, sử dụng các ký ức này để đánh giá tình huống hiện tại, từ đó sinh ra các cảm xúc tương ứng để chi phối hành vi.


Ví dụ: Bạn sẽ nổi cơn giận với ai đó khi biết rằng họ đã từng trêu chọc hay tấn công bạn.


Não người

Là nơi chịu trách nhiệm cho tất cả các hoạt động có ý thức bậc cao như ngôn ngữ, tư duy logic, suy nghĩ trừu tượng, khả năng sáng tạo, ý thức.


Não người sẽ là nơi giúp chúng ta có thể lưu trữ ký ức và kiểm soát các cảm xúc hình thành ở vùng não thú. Vùng não này cho phép chúng ta có khái niệm về tương lai và là nơi những ước mơ tốt đẹp hay lòng nhân ái, tình yêu thương được hình thành.


Cảm xúc giận dữ hay sự yêu thương đều xuất phát từ 3 khu vực bên trong não bộ
Cảm xúc giận dữ hay sự yêu thương đều xuất phát từ 3 khu vực bên trong não bộ

Từ thuyết về ba bộ não con người của MaClean ta nhận thấy rằng khi ta giận dữ, buồn vui, xúc động… là những cảm xúc được hình thành nên từ vùng não thú. Ở đây hoạt động của con người bị chi phối bởi cảm xúc mà không có tư duy hay kiểm soát.


Điều này đã lý giải vì sao bạn thường có phản ứng giận dữ một cách vô thức trước một tình huống trái ý nào đó và cảm xúc này luôn dẫn dắt bạn khi bạn còn chưa kịp suy nghĩ có nên giận hay không?


Thứ hai, trong cấu trúc của não bộ của chúng ta có một hệ thống được gọi là limbic. Hệ thống limbic là một nhóm các cấu trúc liên kết nằm sâu trong não bộ. Hệ thống này sẽ phân tích, diễn giải những tình huống để thiết lập giai điệu cảm xúc, đồng thời gửi thông tin đến vỏ não để định hướng cảm xúc và hành vi của chúng ta.


Cảm xúc được hình thành một cách sơ khai từ sự phân tích, suy nghĩ về tình huống, trải nghiệm của bản thân ở trong quá khứ lẫn hiện tại. Khi hệ thống limbic phân tích tình huống đó là tiêu cực thì trạng thái cảm xúc giận dữ được bật công tắc hoạt động.


  • Khởi nguồn của cơn giận nhìn từ góc độ đời sống

Thứ nhất, giận dữ bắt nguồn từ việc bản thân ta có quá nhiều mong cầu, ham muốn. Chúng ta ham muốn về vật chất, về tình cảm, về tinh thần…. Khi mọi thứ không được như ý mình muốn thì ta sẽ bực bội, khó chịu và giận dữ.


Ví dụ: Người mẹ hay có xu hướng muốn con ngoan ngoãn, nghe lời. Tuy nhiên, đứa con lại thích được làm những gì chúng muốn hơn là những gì mẹ muốn. Kết quả là người mẹ sẽ trở nên bực bội, giận dữ, cô ấy dùng lời nói cáu gắt, đánh mắng để “trừng phạt” đứa con của mình.


Thứ hai, giận dữ cũng bắt nguồn từ việc bản thân quá dính mắc vào một đối tượng nào đó. Khi họ làm khác đi hay đối tượng rời đi thì ta trở nên đau khổ, trách móc, giận dữ và thậm chí là nổi cơn thịnh nộ.


Ví dụ: Khi người vợ luôn sống trong tình yêu thương ngọt ngào của người chồng, cô ấy trở nên phụ thuộc quá nhiều vào tình cảm mà người chồng dành cho mình. Khi người chồng vì bận mà hành xử khác đi, người vợ sẽ cảm thấy khó chịu, cáu bẳn, có khi là giận dữ.


Ví dụ khác: Nếu một người luôn có rất nhiều tiền, họ chi tiêu rất hoang phí và cuộc sống phụ thuộc hoàn toàn vào đồng tiền. Rồi bỗng dưng hết tiền, họ trở nên khó chịu, bực bội và giận dữ.


Thứ ba, giận dữ bắt nguồn từ những vết thương trong tâm hồn, lúc ấy ta nhìn mọi thứ theo chiều hướng sai lệch, nhìn một mà tâm phóng đại đến mười. Chẳng hạn, một lời phê bình mà nghĩ là sự tấn công, một cử chỉ quan tâm mà nghĩ là lợi dụng. Phản ứng tự vệ lúc này là biến ta trở thành nạn nhân của cảm xúc giận dữ.


Từ những phân tích các yếu tố bên trong lẫn bên ngoài, chúng ta có thể hình dung quá trình hình thành cơn giận như thế nào, cả hai yếu tố đi song hành cùng nhau. Mỗi ngày một chút nó tích luỹ, bất chợt một ngày cơn giận vỡ oà và để lại biết bao nhiêu hậu quả to lớn.



Sự giận dữ nếu được tích luỹ, bất chợt đến một ngày nào đó nó sẽ vỡ oà và để lại biết bao hậu quả vô cùng to lớn
Sự giận dữ nếu được tích luỹ, bất chợt đến một ngày nào đó nó sẽ vỡ oà và để lại biết bao hậu quả vô cùng to lớn

3. Tức giận luôn để lại sự hối hận

Giận dữ dù nguyên nhân đến từ đâu cũng đều đem lại nhiều hậu quả xấu cho cả bản thân và người khác. Nó ảnh hưởng đến ta ở 3 phương diện: sinh lý, tâm lý và tâm linh.


Ảnh hưởng đến sinh lý

Khi giận dữ, năng lượng trong ta bị tiêu hao đi rất nhiều, cơ thể liên tục phóng thích các hoạt chất adrenaline và cortisol gây rối loạn chu trình sinh học của cơ thể như nhịp tim nhanh, hơi thở dồn dập. Nhiều trường hợp sự giận dữ quá mức còn gây ra nhồi máu cơ tim, đột quỵ để lại biến chứng lâu dài trên cơ thể.


  • Tức giận ảnh hưởng đến tim mạch

Sự tức giận kéo dài có thể gây ra các vấn đề về tim mạch và nguy cơ mắc bệnh mạch vành tăng cao.


  • Tức giận làm tăng nguy cơ đột qụy

Sự giận dữ x